"Endonezya" ile etiketlenmiş yazıları görüntülüyorsunuz

Türkiye ile Endonezya arasındaki ilişkileri tarihsel boyutuyla ele aldığım ve bu ilişkilerin daha ileri seviyelere taşınması için iki ülkenin iş çevreleri arasında daha kuvvetli bağlantılar kurulması gerektiğini vurguladığım bir makalem Washington DC’deki düşünce kuruluşlarından The Middle East Institute tarafından yayınlandı. İngilzice olarak kaleme aldığım yazının bir örneği aşağıda, ilk olarak yayınlandığı yer de burada

Turkey and Indonesia: Historical Roots, Contemporary Business Links 

Though sympathy between Turkey and Indonesia has a long tradition, in part based on their shared experience of being Muslim-majority countries that successfully executed anti-imperialist struggles, for years this sympathy has failed to translate into a closer relationship. This is now changing. New economic linkages and the relative absence of thorny political issues are bringing them closer together. As President Abdullah Gül stated during a meeting in Jakarta in 2011, “A new era is beginning with Indonesia.”[1]Economic agents such as businessmen and entrepreneurs are the pioneers of this era.

sbygulTurks are actually not newcomers to the Indonesian archipelago. The first encounters can be traced back to the early sixteenth century when the Portuguese dominated maritime trade across the Indian Ocean. The Portuguese naval power threatened not only the spice trade between the Sultanate of Aceh (located in modern-day Sumatra) and the rest of the world, but also the safety of the pilgrimage routes of Acehnese Muslims on their way to Mecca. In 1538, the Sultan of Aceh, Alauddin Riayat, approached the Ottoman Sultan Suleiman the Magnificent, who also held the title of caliph, asking for help against the Portuguese threat. He received not only weapons and ammunition from the caliph, but also military instructors, housing and construction specialists, and other experts. It was the beginning of a long period of military cooperation between the Ottoman Empire and the sultanate. Closer diplomatic relations soon followed, culminating in the first exchange of ambassadors in 1547.

After the sixteenth century, relations between the Ottoman Empire and Aceh entered a period of stagnation, mainly due to the fact that the Ottoman Empire was weakening and naval expeditions were less justifiable. With the loss of Ottoman influence in Yemen in the mid-seventeenth century and the consequent closure of ports, the sultan’s armada left the waters of the Indian Ocean for good. However, Turkish influence in Sumatra and to some extent the other islands of the archipelago remained intact. The Sultanate of Aceh became a regional power thanks to the military it built on the Turkish model.

The nineteenth century in Southeast Asia was marked by the colonialist ventures of Western powers, led by Britain and the Netherlands. Several sultanates such as Aceh and Riau saw Ottoman protection as a better alternative to dominion by a Christian power.

The first Ottoman diplomatic mission in Southeast Asia was in 1864 in Singapore, and another Ottoman consulate opened in Batavia (modern-day Jakarta) in 1883. These missions were part of Ottoman efforts to promote an Islamic union. While the Dutch administration did not initially object to the opening of the Batavia office, they became increasingly concerned about its activities and took measures to limit Ottoman influence on the Muslim population. To a great extent, they succeeded. When the Ottoman sultan proclaimed a “holy war” at the onset of the First World War and called on Muslims to join the fight, the Dutch ambassador in Istanbul protested by claiming that the Netherlands remained neutral and therefore the holy war must not require the mobilization of Indonesian Muslims. The government of the Ottoman Empire responded by revising the text of the holy war proclamation to exclude Indonesian Muslims.

The war resulted in the collapse of the Ottoman Empire and the partitioning of its territory. The Turkish resistance led by Mustafa Kemal Atatürk managed to rid Anatolia of the occupying forces, and the Republic of Turkey was founded in 1923. Indonesians were among the first to celebrate the defeat of the imperialist forces and the birth of a new nation in West Asia. Indonesian leader Mohammad Hatta wrote, “In their struggle for independence the Indonesian people found new inspiration and a source of strength in the victories won by the Turkish people under the leadership of Kamal Ataturk. Ankara was regarded as the Mecca of modern nationalism. The victories of the Turkish Army at Sakaria and Afyon Karahisar will remain in the memory of the Indonesians as momentous events that determined the course of history: the dawn of Asian freedom was beginning to break.”[2]

Yet after Indonesia gained its independence in 1949, Turko-Indonesian relations slowed. Turkey adopted a multiparty democratic system, went through three military coups and several economic crises, aspired to Westernize, and ultimately aimed to become a member of the European family. In the meantime, Indonesia went through three decades of Suharto’s autocratic rule marked by corruption, the Asian financial crisis, and consequent economic and social troubles. As such, both countries were preoccupied with their domestic affairs and did not focus on international diplomacy.

Two historical processes that developed simultaneously laid the groundwork for Turkey and Indonesia to embark on a new chapter in their relationship. In Indonesia, Suharto’s autocratic rule ended in 1998 and the nation entered a period of democratization. With this change, Indonesia’s foreign policy took a pragmatic turn in that Jakarta began to actively pursue external relations at both a bilateral and multilateral level in line with the needs of its growing economy.

In Turkey, the political and economic instability that plagued the country during a series of weak coalition governments came to an end when the Justice and Development Party (AKP) took office in 2002 as a single-party government with a parliamentary majority. The AKP government has drastically transformed the economic and political scene in Turkey, and foreign policy has been no exception. Turkey left its Western-oriented foreign policy paradigm and developed an approach that engages not only with the West, but also and mainly with the developing parts of the world, including the Asia-Pacific region.

In the early 2000s, the stage was set for Turkey and Indonesia to increase their relations. All that was needed was a trigger to ignite the process, and this came in the form of the tsunami disaster of 2004. Turkey was one of the countries that helped tsunami survivors in Indonesia. Donations collected all over Turkey were wired to Aceh; Turkish volunteers, relief teams, state agencies, and NGOs poured in to the region, opening food distribution centers, bakeries, medical facilities, and even small schools. The Turkish Red Crescent undertook the construction of 1,050 residential units and service buildings.[3] Moreover, the Turkish government promised permanent investment in Aceh, which soon materialized through the opening of Gampoeng Atjeh-Istanbul, the “Istanbul Village” that provided shelter for families as well as an orphanage, school, and small mosque.

The tsunami disaster not only increased the mutual sympathy that already existed between the two nations, but more importantly brought Indonesia to the attention of the Turks, including Turkey’s business community. Indonesia was in a sense rediscovered as a place not only to feel close to, or to help, but also to do business with. Gökşin Duman, coordinator of the Asia Pacific department under the Foreign Economic Relations Board of Turkey (DEIK), notes, “After 2004…Turkish companies began by importing local products from Indonesia, and in time, parallel to changes in Turkey’s international investment portfolio, companies began investing in Indonesia in order to benefit from proximity to raw materials and the large consumer base.”[4]

In short, the tsunami disaster brought not only Turkish aid to Indonesia, but it also opened a channel for Turkish entrepreneurs to enter the large Indonesian market and explore business opportunities within it.

One of Turkey’s business pioneers in Indonesia is Galip Kayar, managing partner of a foreign trade company and member of the Indonesia committee of a Turkish NGO, the Association of Solidarity and Cooperation with Pacific Countries (PASIAD). Having lived, studied, and worked in Indonesia for 15 years, Kayar believes that while cultural affinity is absolutely an advantage, a solid relationship can only be possible if and when long-term economic linkages are established. “You cannot really know people if you do not do business with them,” he says. “You should open factories there, and people will then come there to work, and they will really get to know you.”[5] Kayar notes that another binding factor between the two countries that complements the business links is Turkish schools operating in different provinces of Indonesia. Twelve such institutions of secondary education are currently active, teaching in Indonesian, English, and Turkish. He explains that students become goodwill ambassadors for Turkey, and they are also sought after by corporations doing business between Turkey and Indonesia.

Trade statistics reveal the growing economic relationship between the two countries. Between 2004 and 2012, the bilateral trade volume increased by an annual average of 14.8 percent, increasing from $623 million to $2.1 billion.[6] From a Turkish perspective, this figure is still low compared with trade with other Asian economic powerhouses like China, but two important points should be made. First, growth in Turkey’s trade with Indonesia has outpaced the overall growth of the nation’s foreign trade volume, which over the 2004-2012 period went up by an annual average of 11.7 percent. In other words, Indonesia is a rising market for Turkey.

Second, while Turkey has a trade deficit with Indonesia, the gap is narrowing, with exports growing faster than imports. Between 2004 and 2012, Turkey’s exports to Indonesia scored an average annual increase of 20.7 percent, while this ratio was 14.1 percent for imports. Indonesia may not be a major market for Turkey at the moment, but it is definitely a growth market in which Turkish companies are increasingly interested.

A similar trend is occurring with Turkish investments in Indonesia. While there are only a few large-scale enterprises with Turkish capital currently active in Indonesia, the number of small-scale individual entrepreneurs entering the Indonesian market is rapidly increasing and a number of large projects are in the pipeline. During Indonesian President Susilo Bambang Yudhoyono’s visit to Turkey in late 2010, seven joint project agreements were signed between major Turkish and Indonesian corporations, covering industries such as airport management, construction, mining, agribusiness, and geothermal energy. Notable among these is Turkey’s Hitay Investment Holdings, which is currently preparing for major energy investments in Indonesia.

Thus, Turks are increasingly interested in Indonesia, and business entrepreneurs are pioneering this interest. However, for individual enthusiasm and enterprise to transform into cumulative effort and affect existing foreign policy, two conditions need to be met. First, a strong institutional framework must be created within which economic activities can be conducted. Gökşin Duman from DEIK points to intergovernmental agreements signed over the past few years, which have helped to consolidate the legislative framework of the economic relationship, as progress in this respect. “The reciprocal lifting of visa requirements, increasing frequency of official state visits, and the regular meeting of the joint economic commission have been extremely helpful,” she says. “There is now a great deal of institutionalization in the way the relationship with Indonesia is conducted.”

The second important condition is fostering efficient state-business coordination. While the efforts of individual entrepreneurs are an important factor bringing the two countries closer, these efforts need to be coordinated with the state. Essentially, the business community in both countries needs to be able to effectively communicate its needs, demands, and opinions to the state, and the state needs to incorporate this feedback into the formulation of its foreign policy. At this point, associations that represent the business community enter the scene. The Turkish-Indonesian Business Council, which operates under DEIK, had been inactive since its inception in 1995; however, it reactivated in 2007 and now acts as a platform of dialogue between Turkish businesses active in Indonesia and the Turkish state. Other associations, such as the Turkish Exporters Assembly (TIM) and the Turkish Confederation of Businessmen and Industrialists (TUSKON), which represent tens of thousands of Turkish companies of various scales, are increasingly active in Indonesia, helping to coordinate the efforts of the business community with the government’s foreign policy openings.

After remaining dormant for decades, relations between Turkey and Indonesia are currently undergoing a process of revival. Having a Muslim majority population and sharing a common heritage that can be traced back to the sixteenth century surely helps bring these two countries together, but the economic ties and the role played by business pioneers are the factors really cementing the relationship. Turkey and Indonesia may currently be in the early stages of rediscovering each other, but as they continue to come together, their stronger partnership will likely impact the regional and global balance of power.

[1] Speech given by President Abdullah Gül at the Turkish-Indonesian Business Forum meeting held in Jakarta, 5 April 2011. Full text of the speech available athttp://www.tccb.gov.tr/konusmalar/371/79701/turkiyeendonezya-is-forumu-toplantisinda-yaptiklari-konusma.html.

[2] Muhammad Hatta, “A Message to the People of Turkey,” Koleksi Muhammad Hatta2, 35 (1950), Arsip Nasional Republic Indonesia, Jakarta. Quoted in İsmail Hakkı Göksoy, “Atatürk ve Türk İnkılabının Endonezya’daki Etkileri,” Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi 18, 52 (2002): 1-36.

[3] Ayten Serin, “İşte Bu Uğur Dündar Battaniyesi,” Hürriyet, 15 July 2007.

[4] Interview with Gökşin Duman, Istanbul, 13 August 2013.

[5] Interview with Galip Kayar, Istanbul, 16 August 2013.

[6] Trade data obtained from the Turkish Institute of Statistics (TUIK).


İnsanlığın yakın tarihinin karanlık ve bir o kadar da acı sayfalarından birisinin on beşinci yıldönümündeyiz. Mayıs 1998’de Endonezya’nın başkenti Cakarta’da olanları unutmak kolay değil. Ateş düştüğü yeri yakıyor şüphesiz. Ama bazen de ateşin düştüğü yerde değilsek bile, bir şekilde olanlarla, olayı yaşayanlarla yolumuz kesişmişse, bir masanın etrafında karşılıklı oturup, yaşadığı olayların anlatan kişinin gözlerinde o günlerin acısını görmüşsek, insan olmamız yetiyor o acıyı hissetmek ve unutmamak için.

Daha önce bu blogda yine Mayıs 1998’i ele almıştım. Neler olduğunu hatırlayalım:

Endonezya, Mayıs 1998… Başkent Cakarta… Asya Krizi, Endonezya ekonomisini çökertmiş… Rupiah’ın değeri dibe vurmuş ve fiyatlar hızı bir tırmanışta… İnsanlar sokaklara dökülmüş, özellikle de öğrenciler aktif bir şekilde protestolarını şiddete başvurmadan sürdürüyorlar. Ülkeyi 30 yıldan fazla süredir tek başına yöneten Suharto çok zor durumda. Derken 12 Mayıs 1998 günü, yine öğrenciler bir gösteri gerçekleştiriyorlar. Endonezya’nın önde gelen üniversitelerinden Trisakti’nin önünde. Ne olduysa işte o sırada oluyor. Kampüsün önünden geçen üst geçitten bir takım şahıslar -hala kim oldukları belirlenemedi- ateş açıyorlar öğrencilerin üzerine. Dört genç Endonezyalı oracıkta can veriyor. Ve artık film kopuyor.

Trisakti olayından sonra ne oldu? Yönetime karşı protestonun şiddetlenmesi beklenebilir. Evet bu oldu. Hatta Suharto istifasını vermek zorunda kaldı. Ama başka bir şey daha oldu. Hemen ertesi gün sokaklar yine karıştı ve bu sefer Çin kökenli Endonezyalılar hedef alındı. İki gün boyunca Cakarta alev alev yandı. Çinliler için yaratılan o cehennem, tüm Cakarta’yı, tüm Endonezya’yı yaktı. Çinlilerin evleri, işyerleri ateşe verildi. Birçok insan alevler arasında öldü. Kimi vuruldu, kimi dövülerek öldü. Onlarca Çinli kadın ise sokaklarda tecavüze uğradı. Endonezya’nın diğer bölgelerinde de daha küçük çapta olsa bile benzer şiddet olayları yaşandı.

Bundan beş yıl önce, yani olayların onuncu yıldönümünde yazdığım bu yazıda şunu sormuşum:

Neden? Güzel insanların ülkesi Endonezya’da nasıl olabildi bu? Kim yaptı, kimler yaptı bunu ona?

Bir beş yıl daha geçti ve bunun cevabı hala yok. Endonezya o günlerden beri büyük gelişme kaydetti. Otuz yıllık diktatörlükten sonra demokrasiye geçişte oldukça başarılı adımlar atıldı, atılıyor. Endonezya ekonomisi de son derece iyi gidiyor, artık BRIC statüsünde sayılıyor. Artık sıra Mayıs 1998 ile hesaplaşmaya geldi…

Fotoğraf: Paul Kadarisman. Kaynak: Inside Indonesia.

Fotoğraf: Paul Kadarisman. Kaynak: Inside Indonesia.

Şu günlerde Türkiye?nin son derece yoğun gündeminin önemli konularından birisi 12 Eylül darbesini planlayan ve icra edenler hakkında başlatılmış olan yargı süreci. Yargılanan isimlerin başında da tabii ki Kenan Evren geliyor. Kamuoyu doğal olarak henüz yeni başlamış bu süreç içerisinde Evren?in nasıl yargılanacağını, ve suçlu bulunursa ne gibi bir ceza alacağını merak ediyor. Dilerseniz biz burada bu konudan biraz uzaklaşalım ve kendi konumuza, yani Asya?ya ve Türkiye?nin Asya ülkeleri olan ilişkilerine dönelim. 12 Eylül darbesiyle birlikte Devlet Başkanı ünvanını alan Kenan Evren, 1982 Anayasası?nın halkoyuna sunulup yürürlüğe girmesi ile birlikte Türkiye’nin 7. Cumhurbaşkanı olmuştu. Evren, Cumhurbaşkanı olarak ilk yurtdışı seyahatini Asya ülkelerine yaptı. 12-26 Aralık 1982 tarihlerinde gerçekleştirilen seyahatte Evren ve beraberindeki 74 kişilik heyet Çin Halk Cumhuriyeti, Endonezya, Güney Kore ve Bangladeş?te resmi temaslarda bulundu, ayrıca Pakistan?a da bir nezaket ziyareti gerçekleştirildi.

Evren, Çin lideri Deng Xiaoping ile

Evren?in ziyaretinin, Asya ülkelerinin Türkiye?nin gündemine girmesi ve Türk kamuoyunun bu ülkeleri daha yakından tanıması açısından faydalı olduğunu söyleyebiliriz. Ayrıca ziyaret boyunca kalkınmakta olan Asya?nın uygulamakta olduğu ekonomik modellerin yerinde incelenmesi ve söz konusu ülkelerle ekonomik içerikli anlaşmalar imzalanması da, 24 Ocak kararları sonrasında küresel ekonomi ile bütünleşme sürecine giren Türkiye için faydalı oldu. Ne var ki, söz konusu ziyaretin en ilginç tarafı o dönemin siyasi yapıları içerisinde, kendisi de bir darbe sonucunda devlet başkanlığına gelmiş olan Evren?in ziyaret ettiği neredeyse tüm liderlerin benzer şekilde demokratik olmayan yollarla iktidar sahibi olmuş kişiler olması. Şöyle bir bakalım Kenan Evren?in Asya seyahatinde gerçekleştirdiği temaslara: Çin Halk Cumhuriyeti?nin siyasi yapısını zaten anlatmaya gerek yok, Evren Çin?de dönemin üç güçlü ismi Deng Xiaoping, Hu Yaobang ve Zhao Ziyang ile görüşmüş. Endonezya?da devlet başkanı Suharto (1965 darbesi ile yönetimi ele geçirmişti kendisi) ile görüşülmüş. Güney Kore?de ise devlet başkanı Chun Doo-hwan (1979 darbesini planlamış ve 1980?de kendisini devlet başkanı seçtirmişti). Bangladeş?te ise ilginç sembolik olarak cumhurbaşkanlığı görevini sürdüren Ebu Seyit Çavduri?ye bir nezaket ziyareti yapılmışsa da, esas görüşmeler gücü elinde bulunduran Sıkıyönetim Komutanı Hüseyin Muhammed Erşad (1982?de darbe yapıp sıkıyönetim ilan eden ve 1990?a kadar ülkeyi bu şekilde yöneten genelkurmay başkanı) ile yapılmış. Hatta Evren anılarında şöyle diyor: ?Çavduri ile görüşmelerimiz esnasında kendisi açıkça liderlerinin General Erşad olduğunu söylemekten çekinmiyordu?. Resmi güzergah dışında olan Pakistan?da ise cumhurbaşkanı Ziya ül-Hak (1977 darbesi ile yönetimi ele geçirmişti) yurtdışında olduğu için kendisi ile görüşülememiş, ancak Evren ve heyeti Genelkurmay Başkanı İkbal Han tarafından karşılanmış.

1982?den beri Türkiye de, bahsi geçen Asya ülkeleri de kimi az (mesela Pakistan) kimi daha çok (mesela Güney Kore) olmakla birlikte demokratikleşme konusunda mesafe kat ettiler. Ancak tümünün de daha yapması gereken çok iş var. Bunların en önemlileri arasında da tabii ki darbe geçmişiyle yüzleşmek bulunuyor.

Evren ve beraberindeki heyet, Pekin ziyaretinde

Evren, Pekin'de Çin başbakanı Zhao Ziyang ile birlikte

Evren, Endonezya'nın Bali adasında yerel dansçılarla

Evren, Güney Kore devlet başkanı Chun ile birlikte

Evren, Pakistan sıkıyönetim komutanı İrşad ile birlikte

Cumhurbaşkanı Abdullah Gül, 3-6 Nisan tarihlerinde Endonezya?ya resmi bir ziyaret gerçekleştirdi. Geçtiğimiz yıl Haziran ayında Susilo Bambang Yudhoyono, 25 yıldan sonra Türkiye?yi ziyaret eden ilk Endonezya Cumhurbaşkanı olmuştu. Gül?ün ziyareti ise 1995?te Süleyman Demirel?in ziyarteinden sonra söz konusu ülkeye yapılan en üst düzey ziyaret oldu. Öncelikle, Gül?ün Cakarta?ya hareket etmeden önce verdiği bilgilere bakalım:

Endonezya büyük bir ülkedir. Yüzde 86?sı Müslüman olan 245 milyonluk nüfusu ile dünyanın en kalabalık nüfusa sahip Müslüman ülkesidir. Dünyanın en büyük 17. ekonomisi olarak G-20 üyesidir. Küresel ekonomik krize rağmen Güneydoğu Asya?nın en hızlı büyüyen ülkesi olmayı başarmıştır. Bazı uluslararası değerlendirme kuruluşları, Türkiye gibi Endonezya?yı da orta vadede dünyanın en büyük 10 ekonomisi arasında göstermektedir. 1,73 milyar dolarlık karşılıklı ticaret hacmimiz bu önemli ülkeyi Türkiye?nin Uzakdoğu?daki 6. büyük ticaret ortağı yapmaktadır. Esasen ticaret dengesi yılda 35 milyar dolar fazla veren Endonezya ile ticaretimiz her yıl 1,23 milyar dolar açık vermektedir. Bunda, doğal kaynaklar bakımından zengin olan ve işgücünün nisbeten ucuz olduğu bu ülkeden ithalatımızda imalat sanayimizin ihtiyaç duyduğu hammadde ve ara malların ağırlıklı olması etkilidir. Endonezya?yla karşılıklı yatırımları arttırarak ve ticarete konu malları çeşitlendirerek bu dengesizliği gidermeyi hedefliyoruz. Bu kadar çok sayıda iş adamıyla gitmemizin bir sebebi de budur. Geçen yıl Türkiye?yi ziyaret eden Cumhurbaşkanı?yla birçok anlaşmalar yapmıştık. Yatırımların karşılıklı korunması ve muafiyet anlaşmaları hep yürürlüğe girmişti. Ve geçen sene de Savunma Sanayii?nde İşbirliği Anlaşması?nı İstanbul?da imzalamıştık. Endonezya çok büyük altyapı yatırımlarını başlatmak üzere. Büyük müteahhitlik işleri Endonezya?da başlayacak. Dolayısıyla Endonezya ile ticaret, yatırım ve turizm ilişkilerimizin geliştirilmesini kolaylaştıracak çok büyük fırsatlar vardır. Bunlardan iki önemli fırsat; birisi Türk Hava Yolları?nın Cakarta?ya hergün sefer yapmaya başlamasıdır. Diğeri de vizelerin sınırda verilmeye başlamasıdır.

Malumunuz, Endonezya bizim ?komşularla sıfır sorun? politikamıza benzeyen ?binlerce dost, sıfır düşman? ilkesini dış politikasında şiar edinmiştir.Tıpkı Türkiye gibi sorunların içeride olduğu kadar dışarıda da barışçıl yöntemlerle uzlaşı ve diyalog temelinde çözümünü savunmaktadır.1999 yılında demokrasiye geçmiştir ve dünyanın 3. büyük demokrasisi olmuştur. En büyük Müslüman ve demokrasiyle yönetilen ülkedir.Bu doğrultuda G-20, D-8 ve İKÖ gibi kuruluşlar bünyesinde işbirliği içinde Endonezya?yla birlikte hareket etmekteyiz.

Endonezya, ASEAN?ın da kurucu üyelerindendir. Genel Sekreterliği de Cakarta?dadır ASEAN?ın. Türkiye olarak, 10 ülkeden yaklaşık 600 milyonluk bir nüfusu barındıran ASEAN ülkeleri ile ilişkilerimizi geliştirmeye büyük önem veriyoruz. Geçen yıl Temmuz ayında ASEAN?ın Dostluk ve İşbirliği Anlaşması?nı imzaladık. Bu önemli bölgesel kuruluş ile diyalog ortaklığı tesis etmeyi hedefliyoruz.Diğer yandan, Endonezya da geçen yıl Haziran ayında İstanbul?da düzenlenen Zirvede dönem başkanlığını devraldığım Asya?da İşbirliği ve Güven Arttırıcı Önlemler Konferansı?na (CICA) büyük ilgi duymaktadır.Endonezya halen gözlemci olarak faaliyetlerini takip ettiği CICA?ya tam üyelik başvurusunda da bulunmuştur.Ziyaretim, ortak gündemimizde yeralan işte bu geniş yelpazedeki konular hakkında görüş alışverişinde bulunmamıza ve işbirliği imkânlarını araştırmamıza vesile olacaktır.

Bu bilgiler iki ülke arasındaki ilişkilerin mevcut durumunu güzel bir şekilde özetliyor. Endonezya?da gerçekleştirilen toplantılar sonucunda, bu tür ziyaretlerde hep olduğu gibi, iki ülke arasındaki ticaretin, yatırımın, turist sayısının artırılmasına karar verildi. Tabii bu hedeflere ne zaman, nasıl ulaşılır; bunlar lafta mı kalır, yoksa somut bir şekilde planlanır, projelendirilir, takibi yapılır mı, bunları göreceğiz. Ancak gerek Endonezya gibi her açıdan büyük öneme sahip olan bir ülkeyle diyaloğun artmış olması, gerekse Türkiye?yi yönetenlerin Doğu Asya ile temaslarını ciddi bir şekilde sıklaştırmış olmaları son derece olumlu gelişmeler.

Benim bu ziyaret ile ilgili olarak aklıma bir şey takıldı. Türk basınına yansımayan, ancak Endonezya gazetelerinden öğrenebildiğim bir habere göre Cumhurbaşkanı Gül?e basın toplantısında sorulacak sorular yazılı olarak alınmış ve Endonezyalı yetkililer tarafından bir elemeden geçirildikten sonra, sakıncalı bulunan sorular ayıklanarak, Gül?e yöneltilmiş. Sakıncalı bulunan soruların başında da özellikle tekstil alanında olmak üzere Türkiye?nin Endonezya?dan ithal ettiği bazı ürünlere uyguladığı anti-damping vergileri ve ticaretle ilgili diğer tartışmalı konulara dair sorular geliyor. Açıkcası Endonezyalıların neden bu soruları sansürlediklerini anlamak güç. Belki de ?nasıl olsa bu konuları bürokratlar aralarında konuşurlar, şimdi kameraların önünde konuk cumhurbaşkanının canını sıkmayalım? diye düşündüler.

Endonezya, Türkiye için gerçekten önemli bir ülke. Bu önem de sadece ortak İslam değerlerinden kaynaklanmıyor. Bu ülke Türkiye?nin Güneydoğu Asya?ya açılması için bir iyi bir giriş noktası olacaktır. Evet, hala bir girişi noktasından bahsediyoruz, çünkü Türkiye, hala bu coğrafyaya bir giriş yapamadı, ekonomik, siyasi ve kültürel ilişkilerin uzun vadeli gelişimi için bir zemin oluşturamadı. Yudhoyono?nun sözleri de Endonezya?nın Türkiye?ye benzer bir açıdan yaklaştığını ve Türkiye?yi Avrupa için bir giriş kapısı olarak gördüğünü gösteriyor. Somut projelerle desteklendiği ve devamı getirildiği müddetçe bunlar doğru yaklaşımlardır. Tabii bu arada iki taraf arasında tüm soruların sorulması, sorunların masaya yatırılması ve çözümler üretilmesi gerekiyor.

Gül ile Yudhoyono eşleriyle birlikte

Cakarta sokaklarında karşılama afişleri

Yayınlanan yeni bir makalem ile ilgili bilgi vermek istiyorum. İngilizce olarak yayınlanan Turkish Journal of Politics dergisinin Sonbahar 2010 sayısında (vol.1, no.2.) yer alan ?Societal Legitimacy of the Military: Turkey and Indonesia in Comparative Perspective? (Ordunun Toplumsal Meşruiyeti: Kıyaslamalı Perspektifte Türkiye ve Endonezya) başlıklı makalemin özetini Türkçe olarak aşağıda sunuyorum. Söz konusu makalenin tam metnine ise derginin web sitesi üzerinden buraya tıklayarak ulaşabilirsiniz.

Turkish Journal of Politics

Bu makalede sivil-asker ilişkilerinin bir alt alanı olan, ancak bugüne kadar akademik çalışmalarda yeterince değerlendirilmeyen bir konuya, ordunun toplumsal meşruiyeti konusuna yer verilmektedir. Silahlı kuvvetlerin bir ülkenin sosyal ve siyasi yaşantısındaki rolünü o ülkenin vatandaşları nezdinde meşru kılan etmenler nelerdir? Büyük çaplı ordulara sahip iki ülke olan Türkiye ile Endonezya?nın kıyaslamalı olarak ele alındığı bu çalışmada, ordunun toplumsal meşruiyetini etkileyen faktörler tespit ve tahlil edilmektedir. Bu bağlamda altı değişken ele alınmaktadır. Bunlar: 1) Ordunun tarihsel kökenleri; 2) Tehdit algıları; 3) Sivil siyasetin yetersizliği; 4) Ordunun siyaset üzerindeki etkisinin kurumsal yapısı; 5) Ordunun iç bütünlüğü; 6) Ordunun ekonomik ilişkileri. Türkiye ve Endonezya örneklerinde bu değişkenlerde tespit edilen farklılıklar incelenerek, Türkiye?de ordunun ulusun ve demokrasinin muhafızı olarak meşru görülmesinin, Endonezya?da ise bu durumun söz konusu olmayışının, ordunun demokratikleşmeye engel görülmesinin ve siyasetin dışına itilmesinin sebepleri açıklanmaktadır.